ไขมันในเลือดสูง — ภัยเงียบที่ไม่มีอาการเตือน

ไขมันในเลือดสูงเป็นปัญหาสุขภาพที่พบมากขึ้นในคนไทย โดยเฉพาะผู้ที่อายุเกิน 50 ปี ความน่ากลัวของภาวะนี้คือผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่มีอาการใดๆ จนกว่าจะตรวจเลือดหรือเกิดเหตุการณ์ร้ายแรง เช่น โรคหัวใจหรือหลอดเลือดสมองตีบ

วันนี้ ดร.เจิ้น อยากพาทุกท่านมาทำความรู้จักกับไขมันในเลือดให้ลึกขึ้น ทั้งชนิดของไขมันที่เราควรรู้ ค่าที่ควรเฝ้าระวัง และวิธีดูแลตัวเอง ที่ทำได้จริงโดยไม่ต้องพึ่งยาในกรณีที่ยังไม่รุนแรง

ไขมันในเลือดมีกี่ชนิด แต่ละชนิดสำคัญอย่างไร

หลายคนเข้าใจว่าไขมันในเลือดคือสิ่งเดียวกันทั้งหมด แต่ความจริงแล้วไขมันในเลือดมีหลายชนิด และแต่ละชนิดมีบทบาทต่างกัน บางชนิดเป็นมิตร บางชนิดเป็นศัตรูที่เราควรเฝ้าระวัง

• คอเลสเตอรอลรวม (Total Cholesterol) — ค่ารวมของไขมันทุกชนิดในเลือด ค่าปกติควรต่ำกว่า 200 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร
• LDL (ไขมันไม่ดี) — เป็นตัวการสะสมในผนังหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดตีบตัน ค่าควรต่ำกว่า 130 หรือต่ำกว่า 100 ในผู้ที่มีความเสี่ยงสูง
• HDL (ไขมันดี) — ช่วยขจัดไขมันไม่ดีออกจากหลอดเลือด ยิ่งสูงยิ่งดี ควรมากกว่า 40 ในผู้ชาย และมากกว่า 50 ในผู้หญิง
• ไตรกลีเซอไรด์ (Triglycerides) — ไขมันที่ได้จากอาหารและตับสร้างขึ้น ค่าปกติควรต่ำกว่า 150 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร

ทำไมไขมันในเลือดสูงถึงน่ากลัว

เมื่อ ไขมัน LDL ในเลือดสูงเป็นเวลานาน มันจะค่อยๆ สะสมในผนังหลอดเลือด เกิดเป็นคราบไขมันที่ทำให้หลอดเลือดตีบลง เลือดไหลเวียนได้น้อยลง อวัยวะต่างๆ ได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ

ที่อันตรายที่สุดคือคราบไขมันเหล่านี้อาจหลุดและไปอุดหลอดเลือด ที่หัวใจทำให้เกิดกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน หรือที่สมองทำให้เกิดอัมพฤกษ์อัมพาต ซึ่งเหตุการณ์เหล่านี้มักเกิดโดยไม่มีสัญญาณเตือนล่วงหน้า

ปัจจัยที่ทำให้ไขมันในเลือดสูง

ไขมันในเลือดสูงเกิดจากปัจจัยหลายอย่างประกอบกัน บางส่วนเปลี่ยนไม่ได้ เช่น พันธุกรรมและอายุ แต่หลายอย่างเราจัดการได้ด้วยตัวเอง

• การกินอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง เช่น เนื้อสัตว์ติดมัน เนย กะทิ น้ำมันปาล์ม
• การกินอาหารทอด อาหารแปรรูป ขนมอบที่มีไขมันทรานส์
• น้ำหนักตัวเกินเกณฑ์ โดยเฉพาะไขมันสะสมรอบเอว
• ขาดการออกกำลังกาย นั่งทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานาน
• การสูบบุหรี่ ซึ่งลดระดับไขมันดี (HDL)
• ดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป ทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูง
• มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ไทรอยด์ทำงานผิดปกติ ภาวะอ้วนลงพุง

วิธีดูแลตัวเองให้ไขมันในเลือดอยู่ในเกณฑ์ดี

การปรับพฤติกรรมเป็นวิธีแรกที่แพทย์มักแนะนำก่อนใช้ยา เพราะหลายคนสามารถลดระดับไขมันลงได้อย่างมีนัยสำคัญด้วยการเปลี่ยนวิถีชีวิต โดยเฉพาะในผู้ที่ค่ายังไม่สูงมากและไม่มีโรคแทรกซ้อน

เลือกอาหารให้เป็น

เพิ่มผัก ผลไม้ และธัญพืชเต็มเมล็ดในมื้ออาหาร เลือกเนื้อปลาหรือไก่ส่วนไม่ติดหนัง แทนเนื้อแดงและเนื้อแปรรูป ใช้น้ำมันมะกอกหรือน้ำมันรำข้าวแทนน้ำมันหมูและกะทิ และเพิ่มถั่วเปลือกแข็งเช่น อัลมอนด์ วอลนัท ในปริมาณพอเหมาะ

เคลื่อนไหวให้พอ

ออกกำลังกายระดับปานกลางอย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน 5 วันต่อสัปดาห์ เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ การออกกำลังกายช่วยเพิ่มไขมันดี (HDL) และลดไตรกลีเซอไรด์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ขั้นตอนสำหรับผู้ที่เพิ่งทราบว่ามีไขมันสูง

1. ปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงโดยรวม ไม่ใช่ดูเฉพาะค่าไขมัน
2. ปรับอาหารและเริ่มออกกำลังกายเป็นเวลา 3 เดือน แล้วตรวจซ้ำ
3. ลดน้ำหนักลง 5-10% จากน้ำหนักตัวปัจจุบันถ้ามีน้ำหนักเกิน
4. หากปรับพฤติกรรมแล้วยังไม่ดีขึ้น และแพทย์สั่งยา ต้องกินยาตามคำสั่งสม่ำเสมอ
5. ตรวจเลือดติดตามทุก 3-6 เดือนตามคำแนะนำของแพทย์

เมื่อไหร่ควรปรึกษาแพทย์

ผู้ที่อายุเกิน 40 ปีควรตรวจเลือดดูระดับไขมันเป็นประจำ และควรไปพบแพทย์ทันทีหากมีอาการดังต่อไปนี้ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของภาวะแทรกซ้อนจากไขมันในเลือดสูง

• เจ็บแน่นหน้าอก โดยเฉพาะตอนออกแรงหรือเครียด
• หายใจลำบาก เหนื่อยง่ายผิดปกติ
• ปวดน่องเวลาเดิน หายเมื่อหยุดพัก
• เวียนศีรษะ ตาพร่ามัวเฉียบพลัน หรืออ่อนแรงครึ่งซีก
• มีก้อนไขมันใต้ผิวหนัง โดยเฉพาะที่เปลือกตา ข้อศอก หรือเอ็นร้อยหวาย